ગુજરાતી પુસ્તકો: 25+ શ્રેષ્ઠ વાંચવા લાયક પુસ્તકો અને મફત ડાઉનલોડ સ્ત્રોતો | Top Gujarati Books to Read & Download

સરસ્વતીચંદ્ર — ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી

૧૮૮૭–૧૯૦૨ · ચાર ભાગ · લગભગ ૨૦૦૦ પૃષ્ઠો · ગુજરાતી સાહિત્યની શિખર કૃતિ

કલ્પિત સુવર્ણપુર અને રત્નનગરીની દુનિયામાં સરસ્વતીચંદ્ર-કુમુદની પ્રેમકથા, રાજ્યવહીવટી, કુટુંબજાળ અને આત્મશોધનનું મહાકાવ્ય. ૧૫ વર્ષમાં ચાર ભાગમાં લખાયેલી આ કૃતિ ગુજરાતી નવલકથાનો સુવર્ણસ્તંભ ગણાય, અને તેના પર નાટકો, ફિલ્મો અને ટીવી સિરિઝ સુધી બન્યાં.

કરણ ઘેલો: ગુજરાતનો છેલ્લો રજપૂત રાજા — નાંદશંકર મહેતા

૧૮૬૬ · ઐતિહાસિક નવલકથા · પ્રથમ મૌલિક ગુજરાતી નવલકથા

ગુજરાતના છેલ્લા વાઘેલા રાજા કરણના પતનની હૃદયસ્પર્શી કથા. પ્રેમ, વ્યસન, પસ્તાવો અને પ્રતિશોધની ગૂંચવણોવાળી આ નવલકથા પાછળથી અંગ્રેજીમાં પણ અનુવાદાઈ. ગુજરાતી ગદ્યના પ્રારંભિક સ્વરૂપને જાણવા માટે આવશ્યક વાંચન.

મળેલા જીવ — પન્નાલાલ પટેલ

૧૯૪૧ · કરુણાંતિકા · પ્રકાશક: સંજીવની પ્રકાશન, અમદાવાદ

સંવેદનશીલ પ્રેમકથા, જે ગુજરાતી સાહિત્યની સૌથી લોકપ્રિય કરુણ કૃતિઓમાં ગણાય છે. ૧૯૫૬માં આ પુસ્તક પરથી સફળ ગુજરાતી ચિત્રપટ પણ બન્યો. પન્નાલાલ પટેલની ભાષાની તળપટ સરળતા નવા વાચકો માટે આદર્શ પ્રવેશદ્વાર છે.

માણવીની ભવાઇ — પન્નાલાલ પટેલ

૧૯૪૭ · નવલકથા · અંગ્રેજી અનુવાદ: સાહિત્ય અકાદમી (અનુ. વી. વાય. કંટક)

ચરોતરના ખેડૂત-જીવનની અદ્ભુત મહાકૃતિ — ભુખમ઱ા, જાતિ-વ્યવસ્થા અને માનવીય સંબંધોનું યથાર્થ ચિત્રણ. સ્વતંત્રતાના વર્ષે પ્રગટ થયેલી આ નવલકથા ગુજરાતી સામાજિક યથાર્થવાદનું શિખર ગણાય છે.

ભદ્રાંભદ્ર — રમણભાઈ નીલકંઠ

૧૯૦૦ · હાસ્ય-વ્યંગ્ય નવલકથા · જ્ઞાનસુધા સામયિકમાં ધારાવાહિક

અંગ્રેજીઝંખામાં ડૂબેલા “ભદ્રાંભદ્ર” નામના પાત્ર દ્વારા તત્કાલીન સમાજ-સુધારા પર થયેલું અદ્ભુત હાસ્ય-વ્યંગ્ય. ગુજરાતી હાસ્યસાહિત્યની આજે પણ સદી પછી ટકી રહેલી સૌથી પ્રખ્યાત કૃતિ.

વેવિશાળ — ઝવેરચંદ મેઘાણી

૧૯૩૮ · નવલકથા · પ્રકાશક: ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય

સૌરાષ્ટ્રના ગામડાના સામાજિક જીવન પર રચાયેલી મેઘાણીની પ્રખ્યાત નવલકથા. સંપૂર્ણ પુસ્તક ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર મફત ઉપલબ્ધ છે.

પાટણ ત્રિલોજી — ક. મુનશી

પાટણના પ્રભુ (૧૯૧૬) · ગુજરાતના નાથ (૧૯૧૭) · રાજાધિરાજ (૧૯૨૨)

સોલંકી યુગના પાટણની રાજધાનીની ત્રણ નવલકથાઓ — મુનશીની ઐતિહાસિક કલ્પનાનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ. ત્રિલોજી અનેક ભારતીય ભાષાઓમાં અનુવાદાઈ અને ગુજરાતી વાચકોની પ્રથમ પસંદગી બની રહી.

પૃથ્વીવલ્લભ — ક. મુનશી

૧૯૨૧ · ઐતિહાસિક નવલકથા · ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં સીમાચિહ્નરૂપ કૃતિ

મુનશીની અન્ય એક સીમાચિહ્નરૂપ ઐતિહાસિક નવલકથા, જેણે ગુજરાતી વાચકોને મુનશીની કથાકથન-કળાનો પરિચય કરાવ્યો. અમારી સાઇટ પર આ પુસ્તક PDF સ્વરૂપે મફત ડાઉનલોડ માટે ઉપલબ્ધ છે — નીચેનું બટન દબાવો.

જય સોમનાથ — ક. મુનશી

૧૯૪૦ · ઐતિહાસિક નવલકથા · પ્રકાશક: આર. આર. શેઠ અને કંપની

સોમનાથ મંદિરની ભૂમિકા પર રચાયેલી મુનશીની યાદગાર કૃતિ — ધર્મ, રાજ્ય અને આત્મવિશ્વાસના મુદ્દાઓનું તેજસ્વી કથાનક. Internet Archive પર આ પુસ્તકનું મૂળ ગુજરાતી સ્વરૂપ મફત વાંચવા-ડાઉનલોડ કરવા મળે છે.

પોસ્ટ ઑફિસ અને પંખીડું — ધૂમકેતુ (ગૌરીશંકર જોશી)

“પોસ્ટ ઑફિસ” એપ્રિલ ૧૯૨૩માં “સાહિત્ય” સામયિકમાં પ્રગટ · વાર્તાસંગ્રહ: પંખીડું

ધૂમકેતુની “પોસ્ટ ઑફિસ” ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તાની સૌથી વિખ્યાત કૃતિઓમાં ગણાય છે; “પંખીડું” સંગ્રહે ગુજરાતી વાર્તા-પરંપરાને નવી દિશા આપી. એકાત્રા ફાઉન્ડેશન પર તેમની વાર્તાઓ મફત વાંચી — અને ઑડિયોમાં સાંભળી — પણ શકાય છે.

લોહીની સગાઈ — ઈશ્વર પેટલીકર

૧૯૫૨ · વાર્તાસંગ્રહ · ધોરણ ૯ના પાઠ્યક્રમમાં સમાવેશ

ઉત્તર ગુજરાતના ગ્રામીણ જીવનની હૃદયસ્પર્શી વાર્તાઓનો સંગ્રહ. આજે પણ ગુજરાત બોર્ડના ધોરણ ૯ના ગુજરાતી પાઠ્યપુસ્તકમાં આ સંગ્રહની વાર્તા પઢાવાય છે — એટલે દરેક ગુજરાતી વિદ્યાર્થીને આ નામ પરિચિત લાગે.

વ્યથાનાં વીતક — જોસેફ મેકવાન

૧૯૮૫ · ટૂંકી વાર્તા-સંગ્રહ · દલિત સાહિત્ય

ચરોતરના દલિત અને ગામડાના જીવનની વિતકથાઓને તળપદ ભાષામાં વાચા આપનારો સંગ્રહ. જોસેફ મેકવાનનાં જાણીતાં સર્જનોમાં વ્યથાનાં વીતક અને આંગળિયાત ગણાય છે.

સૌરાષ્ટ્રની રસધાર — ઝવેરચંદ મેઘાણી

ભાગ ૧ પ્રથમ આવૃત્તિ: ૧૯૨૩ · લોકકથા-સંગ્રહ · ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ

સોરઠના બારોટો-ઢોલીઓનાં મુખેથી સાંભળેલી લોકકથાઓનો અદ્ભુત ખજાનો. પરાણા-પરણી અને સોરઠના લોકનાયકોની ગાથાઓ આજે પણ દરેક ઉંમરના વાચકોને બંધી લે છે. આખો સંગ્રહ ગુજરાતી વિકિસ્રોત અને રેખ્તા પર મફત મળે છે.

વૈષ્ણવ જન તો — નરસિંહ મહેતા

૧૫મી સદી · ભજન · જૂનાગઢના સંત-કવિ

આદિકવિ નરસિંહ મહેતાનું આ ભજન સાચા વૈષ્ણવના લક્ષણો આલેખે છે અને મહાત્મા ગાંધીની પ્રાર્થનાસભાનું નિયમિત અંગ બન્યું. ગુજરાતી ભક્તિકાવ્યની સૌથી ઓળખાયેલી કૃતિ એટલે વૈષ્ણવ જન તો.

ઓખાહરણ — મહાકવિ પ્રેમાનંદ

૧૭મી સદી · અખ્યાણ · ૯૩ કડવાં

ગુજરાતી અખ્યાણ-પરંપરાનું શિખર સર્જન. ગણેશ-સ્તુતિથી શરૂ થતી ૯૩ કડવાંમાં વહેંચાયેલી આ કથા-કાવ્ય શૈલી આજના વાચકોને પણ મંત્રમુગ્ધ કરે છે.

જય જય ગરવી ગુજરાત — નર્મદ (નર્માશંકર દવે)

૧૮૭૩ · દેશભક્તિ કાવ્ય · આધુનિક ગુજરાતી સાહિત્યના પિતાની કલમ

ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક અને સત્તાવાર સમારોહોમાં આજે પણ રાજ્ય-ગીત તરીકે ગવાતું કાવ્ય. “ઝળળ કસુંબી છંદર” જેવી પંક્તિઓ ગુજરાતની ઓળખ બની ગઈ છે.

વિશ્વશાંતિ — ઉમાશંકર જોશી

૧૯૩૧ · કાવ્ય · જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર ૧૯૬૭

માત્ર વીસ વર્ષની વયે રચાયેલું આ કાવ્ય આધુનિક ગુજરાતી કવિતાનું સીમાચિહ્ન ગણાય છે. ઉમાશંકર જોશીને ગુજરાતી ભાષાનો પ્રથમ જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર મળ્યો હતો.

રાજેન્દ્ર શાહનાં કાવ્ય

૧૯૧૩–૨૦૧૦ · ૨૦થી વધુ કાવ્યસંગ્રહો · જ્ઞાનપીઠ ૨૦૦૧

અનુગાંધીયુગના સીમાચિહ્નરૂપ કવિ, કપડવંજના. ઋતુ, પ્રકૃતિ અને ગુજરાતના લોકજીવનનાં તેમનાં ગીતો સાચા અર્થમાં લોકકંઠે ગવાયાં છે. રેખ્તા પર તેમનાં કાવ્યો મફત ઉપલબ્ધ છે.

ન્હાનાલાલનાં કાવ્યો

૧૮૭૭–૧૯૪૬ · અપદ્યાગદ્યના જનક · ગુજરાતના મહાકવિ

ન્હાનાલાલ દલપતરામે અછાંદસ ડોલન-શૈલીથી ગુજરાતી કવિતામાં નવો સૂર ઉમેર્યો. વસંતોત્સવ (૧૯૦૫) અને બાળકાવ્યો (૧૯૩૧) જેવાં કાવ્યો આજે પણ ભણાય અને ગવાય છે.

સૌભાગ્ય સુંદરી — મૂળશંકર મૂલાણી અને નથુરામ શુક્લ

૧૯૦૧ · નાટક · પારસી રંગભૂમિના સુવર્ણયુગની કૃતિ

પારસી થિયેટર યુગનું સૌથી પ્રખ્યાત નાટક, જેમાં જયશંકર ભોજકે “સુંદરી”ની ભૂમિકાથી ઇતિહાસ રચ્યો. ગુજરાતી રંગભૂમિના ઇતિહાસને જાણવા હોય તો આ નાટક અનિવાર્ય છે.

થોડાં આંસુ, થોડાં ફૂલ — જયશંકર “સુંદરી”ની આત્મકથા

આત્મકથા · ધોરણ ૧૧ના ગુજરાતી પાઠ્યક્રમમાં પ્રકરણ

ભવાઈ-નાટ્યશૈલીને રંગભૂમિ પર પાછી લાવનારા કલાકાર જયશંકર ભોજકની આત્મકથાનું “સુંદરીની શોધ” પ્રકરણ આજે પણ ધોરણ ૧૧માં પઢાય છે. રંગભૂમિ-પ્રેમીઓ માટે અદ્ભુત દસ્તાવેજ.

સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા — મહાત્મા ગાંધી

ગુજરાતી મૂળ કૃતિ · નવજીવનમાં ધારાવાહિક · અંગ્રેજી અનુવાદ: મહાદેવ દેસાઈ

વિશ્વની સૌથી વધુ વાંચાયેલી આત્મકથાઓમાંની એક, જે ગાંધીજીએ ગુજરાતીમાં લખી હતી. “The Story of My Experiments with Truth” નામે મહાદેવ દેસાઈના અંગ્રેજી અનુવાદથી તે વિશ્વભરમાં પહોંચી. ગાંધી હેરિટેજ પોર્ટલ પર નવજીવન (૧૯૫૨) આવૃત્તિ સહિત સંપૂર્ણ પુસ્તક મફત ઉપલબ્ધ છે.

મારી હકીકત — નર્મદ

૧૮૬૬ · પ્રથમ ગુજરાતી આત્મકથા

આધુનિક ગુજરાતી સાહિત્યના પિતા નર્મદે પોતાના જીવનની સાચી-સાચી હકીકત આ કૃતિમાં નોંધી. ભારતીય ભાષાઓની પ્રારંભિક આત્મકથાઓમાં આનું સ્થાન ખૂબ ઊંચું છે.

માણસાઈના દીવા — ઝવેરચંદ મેઘાણી

૧૯૪૫ · પ્રસંગકથા · ગાંધીજીના જીવન પર

ગાંધીજીના જીવનના સંઘર્ષભર્યા પ્રસંગોની કથા-શ્રેણી. મેઘાણીની સરળ, ગાયકી ભાષા ગાંધી-જીવનને ટૂંકી વાર્તાઓમાં જીવંત બનાવે છે — બાળકોથી વડીલો સુધી સૌ માટે.

હિન્દ સ્વરાજ (Indian Home Rule) — મહાત્મા ગાંધી

૧૯૦૯ · પ્રબંધ-સંવાદ · ગુજરાતી મૂળ કૃતિ

સભ્યતા, સ્વરાજ અને આધુનિકતા પર ગાંધીજીનો ક્રાંતિકારી વિચાર-ગ્રંથ, જે તેમણે ગુજરાતીમાં લખ્યો હતો. “Indian Home Rule” તરીકે અંગ્રેજીમાં પણ પ્રગટ થયો. મફત ગુજરાતી ઈ-બુક mkgandhi.org પર ઉપલબ્ધ છે.

મોક્ષમાળા — શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર

આધ્યાત્મિક પત્ર-સાહિત્ય · શ્રીમદ્ની પ્રતિનિધિ કૃતિ

આત્મ-શુદ્ધિ અને મોક્ષ-માર્ગ પર શ્રીમદ્ રાજચંદ્રનાં અદ્ભુત પત્રો. શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર મિશનની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર તેમનાં સંપૂર્ણ લેખન અને Internet Archive પર મોક્ષમાળાની જૂની આવૃત્તિ મફત મળે છે.

બાળકાવ્યો — ન્હાનાલાલ

૧૯૩૧ · બાળકાવ્ય · ગુજરાતના મહાકવિની કલમ

બાળકોને ગીતાત્મક ઢબે ભણાવવા રચાયેલાં આ કાવ્યો ગુજરાતી બાળસાહિત્યનો પાયો ગણાય છે. સરળ શબ્દો, તાલદાર લય — બાળકો ઝટથી કંઠસ્થ કરી દે છે.

બાળવાર્તા સંગ્રહો — રેખ્તા ગુજરાતી

મફત ઓનલાઇન સંગ્રહ · બાળભોગ્ય ભાષામાં વાર્તાઓ

રેખ્તા ગુજરાતીનો ખાસ બાળવાર્તા વિભાગ — કલ્પના પોષક વાર્તાઓ મફત વાંચી શકાય છે. મેઘાણીની સૌરાષ્ટ્રની રસધારની લોકકથાઓ પણ કુટુંબ સાથે વાંચવા માટે સરસ છે.

આંગળિયાત — જોસેફ મેકવાન

૧૯૮૬ · નવલકથા · સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર ૧૯૮૯

ચરોતરના દલિત ખેડૂત-જીવનની અસરકારક નવલકથા, જેણે ગુજરાતી દલિત સાહિત્યને મુખ્ય ધારામાં લાવી. તેમને સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૮૯) અને ધનજી કાનજી ગાંધી સુવર્ણ ચંદ્રક (૧૯૯૦) મળ્યાં.

તત્ત્વમસિ — ધ્રુવ ભટ્ટ

૧૯૯૮ · નવલકથા · સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર ૨૦૦૨

નર્મદા કાંઠાના જીવન-દર્શન પર આધારિત આ નવલકથા આધુનિક ગુજરાતી સાહિત્યની સૌથી વધુ ચર્ચાયેલી કૃતિઓમાંની એક છે. ઉપનિષદના મહાવાક્ય પરથી શીર્ષક લેવાયું છે. ધ્રુવ ભટ્ટનાં સમુદ્રાન્તિકે (૧૯૯૩) અને અકૂપાર (૨૦૧૧) પણ વાંચવા જેવાં છે.

રાઘુવીર ચૌધરીનું સર્જન

જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર ૨૦૧૫ · ૮૦થી વધુ પુસ્તકો

નવલકથા, કવિતા, નિબંધ અને ટીકા — દરેક પ્રકારમાં સક્રિય રાઘુવીર ચૌધરીને તેમના સમગ્ર સાહિત્ય-પ્રદાન બદલ જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર મળ્યો. ગાંધીયુગ પછીના ગુજરાતી સાહિત્યના ટોચના નામોમાં તેમનો ઉલ્લેખ થાય છે.